skip to Main Content
جرایم رایانه ای

جرایم رایانه ای

تاريخچة جرايم رايانه اي

 البته بايد ما بدانيم که در هميشه در اعصار و قرون مختلف و در گذشته هر زمان که پديده و علمي وارد عرضه وجودي شده هم داراي بعد مثبت بوده و استفاده هاي مثبت از آن مي شده و هم استفاده هاي منفي و رايانه هم از اين قاعده مستثني نيست. رايانه در عين حال که داراي استفاده هاي مثبت فراواني است و مي شود از آن استفاده هاي مثبت کرد از همين رايانه مي شود وسيله شود براي بزهکاري و راحت تر انجام دادن بزه توسط بزهکاران و در جهت ضرر منافع مردم عمل کند. به هر شکل.

به دليل بهره مند نبودن دولت ها و کشورها از فناوري و تکنولوژي تعيين تاريخ دقيق شروع جرم رايانه اي سخت به نظر مي رسد. چرا که همان طور که مي دانيد برخي از کشورها مثل آمريکا که از سطح تکنولوژي بالايي برخوردارند به مراتب تاريخ وقوع جرم کلاهبرداري رايانه اي بسيار زودتر از کشور ماست به هر عنوانتعيين دقيق اولين جرم رايانه اي کار دشواري است چرا که اگر ما حتي بگوييم مثلاً در قضيه الدون رويس اولين جرم رايانه اي اتفاق افتاد باز هيچ دليل قاطعي وجود ندارد که قبل از آن جرم اتفاق نيفتاده باشد.

این تصویر دارای صفت خالی alt است؛ نام پروندهٔ آن images.jpg است

شايد بتوان تاريخ اولين جرم رايانه اي را به زماني نسبت داد که چرتکه وارد محاسبات افراد بشر شد اما باز اين سؤال مطرح مي شود که آيا در آن زمان عمل استفاده غير مجاز از چرتکه و يا حتي زمان هاي بعد از آن استفاده از «ماشين جمع زن پاسکال» و يا «ماشين محاسبه لايب»جرم انگاري شده بود يا خير چرا که همان طور که مي دانيم بر طبق اصل قانوني بودن جرايم و مجازات ما هر فعل يا ترک فعل که به موجب قانون براي آن مجازات تعيين شده جرم است و لاغير.

در کتابچة راهنماي سازمان ملل متحد براي جلوگيري و کنترل جرايم مرتبط با رايانه آمده است. «تعيين زمان واقعي ارتکاب اولين جرم کامپيوتري کار دشواري است. کامپيوتر از زمان چرتکه که از 3500 سال قبل از ميلاد در ژاپن، چين و هند وجود داشته ، به نوعي مطرح بوده است. در سال 1801 انگيزه هاي مالي باعث شد تا ژوزف ژاکارد يکي از صاحبان کارخانه هاي نساجي در فرانسه ، اولين کارت کامپيوتري را طراحي کند. اين دستگاه امکان تکرار يک رشته مراحل پياپي را در بافت پارچه هاي مخصوص فراهم مي ساخت. کارکنان ژاکارد چنان از به مخاطره افتادن وضعيت شغلي و زندگي خود نگران بودند که درصدد بر آمدند با اقدامات خرابکارانه، مانع استفاده از اين فناوري تازه بشوند و بدين ترتيب يک جرم رايانه اي مرتکب شدند.»

برخي نيز قضية الدون رويس آمريکايي، در سال 1963 را اولين جرم رايانه اي کشف شده مي دانند[6] و قضيه به اين شکل بود که «الدون رويس» حسابدار يک شرکت آمريکايي بود. چون به زعم وي شرکت حق او را پايمال کرده بود، بنابراين با تهية برنامه اي، قسمتي از پول هاي شرکت را به خود اختصاص داد. انگيزة رويس از اين کار انتقام گيري بود. مکانيزم کار بدين گونه بود که شرکت محل کار وي يک عمده فروشي ميوه و سبزي بود، محصولات متنوعي را از کشاورزان مي خريد و با استفاده از تجهيزات خود از قبيل کاميون ها، انبار و بسته بندي و سرويس دهي به گروههاي فروشندگان، آنها را عرضه مي کرد. به دليل وضعيت خاص اين شغل، قيمت ها در نوسان بود و ارزيابي امور تنها مي توانست از عهدة کامپيوتر برآيد تا کنترل محاسبات و عمليات اين شرکت عظيم را عهده دار شود. کلية امور حسابرسي و مميزي اسناد و مدارک و صورت حساب ها به صورت اطلاعات مضبوط در نوارهاي الکترونيکي بود. رويس در برنامه ها دستورالعمل هاي اضافي را گنجانده بود و قيمت کالاها را با ظرافت خاصي تغيير مي داد. وي در تنظيم درآمد، مبلغي را کاهش مي داد و مبالغ حاصله را به حساب هاي مخصوي واريز مي کرد، بعد در زمان هاي خاص چکي به نام يکي از 17 شرکت جعلي و ساختگي خودش صادر و مقداري از مبالغ را برداشت مي کرد. بدين ترتيب وي توانست در مدت شش سال بيش از يک ميليون دلار برداشت کند. اما او در سر راه خود مشکلي داشت و آن اين بود که نمي توانست مکانيسمي براي توقف عملکرد سيستم بينديشد، بنابراين در نهايت خود را به مراجع قضايي معرفي و به جرم خود اعتراف کرد و به مدت 10 سال زندان محکوم شد.

هدف ما از بيان اينکه اولين جرم رايانه اي در چه زماني اتفاق افتاد که به برخي از نظرات در مورد اولين جرم رايانه اي در بالا اشاره کردم و به برخي از موارد هم در ادامه اشاره مي کنيم اين است که قبل از اينکه وارد سير مسائل تقنيني و سير مسائل ماهيتي و . . . شويم بدانيم که چه ديدگاههايي در مورد شروع جرم رايانه اي وجود دارد.

بر اساس نوشته هاي «پروفسور الريش زيبر» در کتاب “پيدايش بين المللي حقوق کيفري اطلاعاتي” اولين مواردي که جرم رايانه اي ناميده شده ابتداعاً در مطبوعات عمومي و در ادبيات علمي دهة 1960 ظاهر شد. اين موارد شامل سوء استفاده هاي ابتدايي از رايانه، سابوتاژ (خرابکاري) رايانه اي، جاسوسي رايانه اي و استفاده غير قانوني از سيستم هاي رايانه اي بود. البته چون اکثر گزارشات بر مبناي نوشته هاي روزنامه ها بود در مورد واقعيت يا خيالي بودن پديدة جديد جرم رايانه اي بحث و ترديد وجود داشت، از اواسط 1970 مطالعات تجربي در مورد جرم رايانه اي با استفاده از متدهاي تحقيقاتي رشتة جرم شناسي انجام شد. اين مطالعات ناظر به برخي از جرائم رايانه اي مي شد. اما در همان حال تعداد زيادي موارد، غير مکشوف مانده و خطرات زيادي نيز در بطن خود داشت.»

این تصویر دارای صفت خالی alt است؛ نام پروندهٔ آن download.jpg است

«همچنين پاول مويز حقوقدان انگليسي معتقد است که تاريخ تولد واقعي جرايم رايانه اي اوايل دهة هفتاد ميلادي است از اين زمان به بعد رايانه وسيله مناسب بعضي از جرايم مانند جعل و کلاهبرداري تلقي شد»

يکي از نويسندگان سير مسائل و مشکلات در مورد جرايم رايانه اي را به 4 دهه تقسيم مي کند که در زير آورده مي شود.

دهة 60 : پيدايش قضية رويس، توجه مطبوعات و حقوقدانان، ايجاد مشکل دريافتن توصيف مجرمانه براي اعمال ارتکابي و ماهيت اين اعمال پيش آمد.

دهة 70 : بروز قضيه هاي ژرمن هراشتات امريکن اکويتي فالزينگ، شرکت سوئدي ولو، شروع مطالعات جزايي به صورت محدود، تجزيه و تحليل موارد ارتکابي و مباحث تئوريک در قالب دکترين حقوق اقتصادي – کيفري روي داد.

در دهة 80 : تفسير بنيادين ديدگاه عمومي و علمي در زمينه جرايم رايانه اي، افزايش سرقت برنامه ها، تخلف صندوق داران، سوء استفاده هاي ارتباطات راه دور، پيدايش چارچوب هاي اولية جامعه اطلاعاتي و قواعد حاکم بر آن، افزايش وسعت جرائم ارتکابي و تبديل نوع جرايم از جرايم اقتصادي رايانه اي به جرايم عليه منافع همه جانبة رايانه اي، ارائة اولين تعريف جرايم رايانه اي «سازمان توسعه و همکاري اقتصادي» (هر گونه رفتار غير قانوني، غير اخلاقي و يا غير مجاز با استفاده از فناوري داده پردازي خودکار و يا انتقال داده ها)، شيوع انتقال غير قانوني سرمايه ها با استفاده از ابزار الکترونيکي، خرابکاري، ويروس ها و کرم هاي رايانه اي، جعل اسناد و تغيير چارچوب بحث ها از دکترين حقوق اقتصادي – کيفري به حقوق اطلاعاتي – کيفري مطرح شد.

دهة 90 : جرايم عليه داده ها، حذف مبحث واسطه، جرايم در اينترنت، تشديد پرنوگرافي

 سوء استفاده از سيستم هاي گويا و سيستم هاي ارتباطي جديد و پيدايش نسل سوم (جرم در سايبر يا جرايم سايبرنتيکي يا سايبرگرايم).

نويسندگان تحول تاريخي جرائم رايانه اي را از زمان پيدايش رايانه سه نسل تقسيم
کرده اند :

1 – نسل اول جرايم رايانه اي که تا دهة 80 مصداق داشت که بيشتر شامل سرقت، کپي برداري از برنامه هاي و جرائم عليه حريم خصوصي در کامپيوتر بود.

نسل دوم جرايم عليه داده ها که با گسترش تکنولوژي تبادل اطلاعات و ارتباطات
بين المللي در دهة 90 ظهور کرد که تمام جرايم عليه تکنولوژي اطلاعات و ارتباطات و کامپيوتر را شامل مي شود و نسل سوم جرايم سايبر بود.

این تصویر دارای صفت خالی alt است؛ نام پروندهٔ آن images-1.jpg است

تعریف جرایم رایانه ای

بعد از بیان تاریخچه مختصری از جرایم رایانه ای در جهان و ایران در فصل اول اکنون به تعریف خود جرایم رایانه ای می پردازیم  و سعي مي شود تعريفي از جرم رايانه اي و جرايم رايانه اي ارايه داد و مختصري در مورد فرق آن با ساير جرايم عليه فناوري اطلاعات ارائه کرد. در مورد تعريف جرم رايانه اي، آقاي دکتر خرم آبادي جرايم رايانه اي را جزء جرايم مرتبط با فناوري اطلاعات مي دانند و اينگونه بيان مي کنند که «اصطلاحات جرم رايانه اي و جرم مرتبط با رايانه، اولين و قديمي ترين اصطلاحاتي هستند که براي نسل اول جرايم فناوري اطلاعات مورد استفاده قرار گرفته اند.» و « علت انتخاب عناوين جرم رايانه اي و جرم مرتبط با رايانه براي اينگونه جرائم اين بوده که رايانه به عنوان هدف و يا وسيله ارتکاب جرم در اين گونه جرائم محوريت داشته است».

برخي از نويسندگان جرايم رايانه اي (کامپيوتري) را مترادف با جرم سايبر مي دانند و آن دو را داراي دو معني و مفهوم مي دانند. «در تعريف مفیتی، جرم کامپيوتري صرفاً عبارت از جرایمی است که در فضاي سايبر رخ مي دهد از اين نظر جرايمي مثل هرزه نگاري، افترا، آزار و اذيت و سوء استفاده از پست الکترونيکي و ساير جرايمي که در آنها کامپيوتر به عنوان ابزار و وسيلة ارتکاب جرم بکار گرفته مي شود، در زمرة جرم کامپيوتري قرار نمي گيرد. در تعريف موسع از جرم کامپيوتري هر فعل و ترک فعلي که «در» يا «از طريق» يا «به کمک» از طريق اتصال به اينترنت، چه به طور مستقيم، يا بطور  غیرمستقيم رخ مي دهد و توسط قانون ممنوع گرديده و براي آن مجازات در نظر گرفته شده است جرم کامپيوتري ناميده مي شود. و بر اين اساس جرايم کامپيوتري را مي توان به سه دسته تقسيم نمود :

دستة اول : جرايمي هستند که در آنها رايانه و تجهيزات جانبي آن موضوع جرم واقع مي شوند مانند سرقت، تخريب و غيره.

دستة دوم : جرايمي هستند که در آنها کامپيوتر به عنوان ابزار وسيله توسط مجرم براي ارتکاب جرم بکار گرفته مي شود.

دستة سوم : جرايمي هستند که مي توان آنها را جرايم کامپيوتري محض ناميد. اين نوع از جرايم کاملاً با جرايم کلاسيک تفاوت دارند و در دنياي مجازي به وقوع مي پيوندند. اما آثار آنها در دنياي واقعي ظاهر مي شود، مانند دسترسي غير مجاز به سيستم هاي کامپيوتري. »

سازمان همکاري و توسعه اقتصادي (OECD) جرم رايانه اي را چنين تعريف مي کند «سوء استفاده از کامپيوتر شامل هر رفتار غير قانوني غير اخلاقي يا غير مجاز مربوط به پردازش اتوماتيک و انتقال داده هاست»

«کميتة اروپايي مسائل جنايي در شوراي اروپا در سال 1989 گزارشکاري بيان کرد که در آن يکي از متخصصان چنين تعريفي ارائه کرده است : هر فعل مثبت غير قانوني که کامپيوتر، ابزار يا موضوع جرم باشد، يعني به عبارت ديگر هر جرمي که ابزار يا هدف آن تأثيرگذاري بر عملکرد کامپيوتر باشد.»

پليس جنائي فدرال آلمان جرم کامپيوتري را چنين تعريف مي کنند «جرم کامپيوتري در بر گيرندة همة اوضاع و احوال و کيفياتي است که در آن شکلهاي پردازش الکترونيک داده ها، وسيلة ارتکاب و يا هدف يک جرم قرار گرفته است و مبنايي براي نشان دادن اين ظن است که جرمي ارتکاب يافته است.»

همچنين پليس ژاپن جرم کامپيوتري (رايانه اي را) چنين تعريف کرده است «جرائم متضمن اعمال توأم با بي مبالاتي يا حوادثي که موجب تخريب عملکرد سيستم کامپيوتر يا استفاده غير قانوني از آن باشد، جرم کامپيوتري است.»

در مورد اين تعريف بايد گفت که پليس ژاپن حوادثي که موجب تخريب سيستم کامپيوتر شود را نيز جزء جرايم آورده اند که به اطلاق حوادث در اين تعريف ايراد وارد است چرا که ما بايد بين زماني که فردي حادثه را ايجاد مي کند و يا ايجاد و سبب حادثه موجب ورود ضرر مي شود و تخريب در عملکرد سيستم به وجود مي آورد مرتکب جرم مي شود و يک زمان يک حادثه قهراً به وجود مي آيد و موجب ضرر مي شود که در اين مورد ما نمي توانيم آن را جرم بدانيم چرا که عنصر اراده مختل شده و ما مي دانيم که مسلوب اراده بودن باعث رفع مسئوليت کيفري است و در اين زمان ما نمي توانيم فرد را مجرم بدانيم و اطلاق تعريف در حادثه شامل مورد دوم يعني حوادث قهري نيز مي شود که صحيح به نظر نمي رسد و بهتر بود حادثه را به شکلي مي آورد که فقط شامل مورد دوم شود.

همچنين قانونگذار کشور فنلاند جرم کامپيوتري را چنين تعريف کرده اند «جرمي است که در بر گيرندة سيستم داده ها يا واحدهاي نرم افزار و سخت افزار به عنوان يک هدف و يا يک ابزار يا يک رکن عمل مجرمانه است».

و همچنين وزارت دادگستري آمريکا «هر گونه عمل ناقض قانون کيفري که مستلزم آشنايي با دانش مربوط به تکنولوژي کامپيوتر جهت ارتکاب عمل، تعقيب و يا رسيدگي به آن باشد، جرم کامپيوتري است».

اين تعريف نيز کامل به نظر نمي رسد بدين توضيح که يک زمان رايانه وسيلة ارتکاب جرم مي شود يعني اينکه ما از کامپيوتر براي جعل و کلاهبرداري استفاده مي کنيم با دانشي که از کامپيوتر داريم اقدام به عمل متقلبانه و بعد از فريب بزه ديده کلاهبرداري مي کنيم که در اين صورت کلاهبرداري ما «کلاهبرداري کلاسيک رايانه اي» است و «کلاهبرداري رايانه اي محض»فرق دارد و يک زمان ما با مداخله در سيستم بدون اينکه آن را وسيله قرار دهيم و بدون اينکه نياز به فريب باشد در جرم کلاهبرداري مثلاً ما اقدام به انتقال وجه به خود يا ديگران مي کنيم که در اين حالت کامپيوتر وسيلة نيست که تعريف اين مسأله را شفاف بيان نکرده است و از تعريف اينگونه استنباط مي شود که اين تعريف شامل مواردي مثل کلاهبرداري رايانه اي محض نمي شود.

قبل از هر چيز بايد بيان شود که ما بايد بين جرم رايانه اي به معناي اعم و جرم رايانه اي به معناي اخص قائل به تفکيک شويم جرايم رايانه اي به معناي اعم هم شامل جرايم عليه داده ها و هم شامل جرايم محيط سايبر مي شود ولي جرايم رايانه اي به معناي اخص شامل جرايم رايانه اي نسل اول مي شود که در ذيل نمودار آن ترسيم شده است.

این تصویر دارای صفت خالی alt است؛ نام پروندهٔ آن images-4.jpg است

جرايم رايانه اي :

                          1-   به معناي اعم : شامل جرايم عليه داده ها، جرايم محيط سايبر و خود              جرایم رایانه ای                             جرايم رايانه ای نسل اول.

                              2-   به معناي اخص : جرايم رايانه اي، جرايم نسل اول.

و نکتة ديگر اينکه همان طور که بيان شد تعاريف مختلفي در مورد جرم رايانه اي ارائه شده و ما تعريف واحد بين المللي در اين زمينه نداريم.

در مورد تعاريف ارائه شده، برخي نکات بايد بيان شود. 1 – ما بايد بين جرايم رايانه اي با جرايم سايبر قائل به تفکيک شويم چرا که همان طور که در گفتار اول اشاره شد جرايم رايانه اي جزء جرايم رايانه اي نسل اول هستند و جرايم سايبر جزء جرايم رايانه اي نسل سوم هستند که بين اينها فرق وجود دارد. حتي اگر جرايم رايانه اي را نيز به طور اعم بگيريم جرايم رايانه اي مترادف جرايم سايبر (جرايم محيط مجازي) نيست که برخي از نويسندگان به اشتباه اين دو را با هم مي آورند. بلکه جرايم رايانه اي به معناي اعم هم شامل جرايم رايانه اي به معناي اخص مي شود هم شامل جرايم عليه داده ها و هم شامل جرايم سايبر مي شود و شموليت دارد. که خود آن جزئي از جرايم فناوري اطلاعات است. و به نظر بنده جرايم اينترنتي نيز شامل جرايم رايانه اي به معناي اعم مي شود.

نکته 2 تعريفي که سازمان همکاري و توسعه اقتصادي ارايه داد نيز به نظر بنده جامع و کامل نيست و شامل جرايمي که عليه رايانه انجام مي شود يا جرايمي که توسط رايانه انجام مي شود نمي شود و اين سازمان هر رفتار غير اخلاقي يا غير مجاز . . .. مربوط به پردازش اتوماتيک و انتقال داده ها را جرم رايانه اي گفته اند که يک شکل از جرايم رايانه اي است نه همه اش. و همچنين تعريف کميتة اروپايي که شامل مثلاً سرقت خود صرف کامپيوتر نمي شود.

به نظر بنده نياز جامعه بين المللي است که يک کنوانسيون جامع و کلي در مورد جرايم رايانه اي به تصويب کشورها برسد که هم هماهنگ با سيستم هاي حقوقي گوناگون باشد و هم جامع و کامل باشد و بعد به تبع آن يک سازمان بين المللي در مبارزه با جرايم رايانه اي تشکيل شود که در جهت اولاً کمک به کشورهاي در حال توسعه براي محافظت از سيستم هاي خود ثانياً کمک به کشورهاي در حال توسعه براي تضمين و قانونگذاري صحيح و در يک کلام مبارزه با اين پديده محرمانه به شکل منسجم و صحيح که پيشنهادهاي بنده در ادامه در مورد اين سازمان بين المللي بيان خواهد شد.

حال تعريف جرايم رايانه اي «هر فعل و يا ترک فعل غير قانوني که يا به وسيله رايانه و يا با اخلال در سيستم هاي رايانه اي و يا نفوذ در سيستم هاي رايانه اي را گویند که به موجب قانون براي آن مجازات تعيين شده را جرم رايانه اي گويند. »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Back To Top